Po Brexicie 31 stycznia 2020 roku zasady korzystania z opieki zdrowotnej między Wielką Brytanią a Polską stały się bardziej złożone. Nie oznacza to jednak, że osoba ubezpieczona w Wielkiej Brytanii, która wraca do Polski lub regularnie między tymi krajami podróżuje, zostaje bez ochrony zdrowotnej. W określonych sytuacjach brytyjskie ubezpieczenie może nadal finansować leczenie w Polsce. Kluczowe znaczenie mają dokumenty S1 oraz GHIC/EHIC. W niektórych przypadkach możliwe jest także dobrowolne ubezpieczenie w NFZ.

Wielka Brytania i Polska – dwa systemy, jedna potrzeba

Osoby, które mieszkają, pracują lub prowadzą życie zawodowe pomiędzy Polską a Wielką Brytanią, często zadają sobie pytanie: czy opłacanie składek National Insurance w Wielkiej Brytanii daje mi również prawo do leczenia w Polsce?

Odpowiedź brzmi: nie zawsze automatycznie.

Wielka Brytania ma system NHS, którego zasady dostępu do świadczeń są związane przede wszystkim z miejscem zamieszkania i statusem danej osoby. Polska natomiast posiada system ubezpieczenia zdrowotnego oparty na zasadzie ubezpieczenia w NFZ. Dlatego samo opłacanie składek National Insurance nie oznacza automatycznie, że dana osoba zostaje wpisana do polskiego systemu ubezpieczenia zdrowotnego.

Istnieją jednak mechanizmy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, które mogą pozwolić na korzystanie z publicznej opieki zdrowotnej w Polsce na koszt Wielkiej Brytanii. Najważniejszym z nich jest formularz S1.

Najważniejszy dokument przy przeprowadzce do Polski

Formularz S1 jest dokumentem, który może pozwolić osobie objętej brytyjskim systemem zabezpieczenia społecznego na korzystanie z publicznej opieki zdrowotnej w kraju zamieszkania, przy czym koszty leczenia są finansowane przez Wielką Brytanię.

NHS wyjaśnia, że osoba posiadająca zarejestrowany S1 może korzystać z publicznej opieki zdrowotnej w kraju zamieszkania na takich samych zasadach jak osoba ubezpieczona w tym kraju.

W odniesieniu do Polski GOV.UK wskazuje, że osoba posiadająca S1 powinna zarejestrować dokument w polskim systemie. Po rejestracji S1 osoba oraz – w określonych przypadkach – jej osoby zależne uzyskują prawo do korzystania z opieki zdrowotnej w Polsce na takich samych zasadach jak osoby objęte polskim systemem.

Podobne informacje publikuje Narodowy Fundusz Zdrowia. NFZ wskazuje, że osoba ubezpieczona w Wielkiej Brytanii, która przeprowadza się do Polski, powinna uzyskać dokument S1 od właściwej brytyjskiej instytucji, a następnie zarejestrować go w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania. Po rejestracji NFZ wydaje potwierdzenie uprawnień do świadczeń zdrowotnych w pełnym zakresie.

Kto może mieć prawo do S1?

To bardzo ważne: nie każdy pracownik opłacający National Insurance automatycznie otrzyma S1.

Aktualne wytyczne NHS wskazują kilka kategorii osób, które mogą być uprawnione do S1. Są wśród nich m.in. osoby pobierające określone świadczenia lub brytyjską emeryturę państwową, a także niektóre osoby będące pracownikami delegowanymi lub pracownikami transgranicznymi (frontier workers). W przypadku pracowników delegowanych i transgranicznych kwestie uprawnienia do S1 należy ustalać z HMRC.

Dlatego przed przeprowadzką do Polski warto dokładnie sprawdzić swoją sytuację. Znaczenie może mieć m.in.:

gdzie znajduje się miejsce zamieszkania,
gdzie wykonywana jest praca,
czy praca wykonywana jest wyłącznie w Wielkiej Brytanii,
czy pracownik regularnie przekracza granicę,
jaki ma status w brytyjskim systemie zabezpieczenia społecznego,
czy jest pracownikiem delegowanym lub transgranicznym,
czy pobiera brytyjską emeryturę lub inne świadczenie uprawniające do S1.

Jak wygląda procedura?

Jeżeli dana osoba spełnia warunki uzyskania S1, dokument trzeba następnie zarejestrować w Polsce.

W praktyce wygląda to następująco:

1. Ustalenie prawa do S1 w Wielkiej Brytanii.

W zależności od sytuacji dokument wydaje właściwa brytyjska instytucja. W przypadku niektórych pracowników jest to HMRC, natomiast w przypadku osób pobierających określone świadczenia – NHS Business Services Authority/Overseas Healthcare Services.

2. Otrzymanie formularza S1.

3. Rejestracja S1 w odpowiednim oddziale NFZ w Polsce.

4. Uzyskanie potwierdzenia rejestracji.

Dopiero po prawidłowej rejestracji dokumentu w Polsce S1 zaczyna pełnić swoją funkcję jako podstawa dostępu do publicznej opieki zdrowotnej w Polsce. GOV.UK wyraźnie wskazuje, że formularz należy zarejestrować w polskim systemie.

S1 a przeprowadzka do Polski

Jeżeli ktoś przez wiele lat mieszkał i pracował w Wielkiej Brytanii, a następnie postanawia na stałe wrócić do Polski, nie powinien zakładać, że dotychczasowy dostęp do NHS automatycznie oznacza pełne ubezpieczenie w Polsce.

NHS jest systemem związanym z miejscem zamieszkania. W przypadku stałej przeprowadzki za granicę zwykłe zasady dostępu do NHS mogą przestać mieć zastosowanie. Jednocześnie osoba posiadająca prawidłowo zarejestrowany S1 może zachować określone uprawnienia wynikające z tego dokumentu.

Dlatego przeprowadzka do Polski powinna być połączona z wcześniejszym sprawdzeniem statusu ubezpieczeniowego, a nie dopiero z wizytą u lekarza.

A co z osobą, która tylko przyjeżdża do Polski?

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która nadal mieszka i pracuje w Wielkiej Brytanii, a do Polski przyjeżdża jedynie na urlop, rodzinne wizyty czy krótkie pobyty.

W takim przypadku zastosowanie może mieć UK GHIC – Global Health Insurance Card, a w niektórych sytuacjach nadal ważna karta UK EHIC.

GHIC jest bezpłatną kartą wydawaną przez NHS. Oficjalne informacje NHS Business Services Authority wskazują, że wniosek o GHIC jest bezpłatny i należy uważać na nieoficjalne strony internetowe pobierające opłaty za złożenie wniosku.

GHIC służy do uzyskania niezbędnego leczenia finansowanego ze środków publicznych podczas czasowego pobytu w odpowiednich krajach.

To bardzo ważne rozróżnienie:

GHIC nie jest odpowiednikiem pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.

Karta nie powinna być traktowana jako rozwiązanie dla osoby, która przeprowadziła się do Polski na stałe. W przypadku stałego zamieszkania w Polsce należy ustalić, na jakiej podstawie dana osoba będzie objęta polskim systemem – np. poprzez S1, własny tytuł do ubezpieczenia lub, w określonych sytuacjach, dobrowolne ubezpieczenie NFZ.

GHIC – co właściwie daje?

GHIC może być szczególnie przydatna osobom, które nadal są objęte brytyjskim systemem, ale tymczasowo przebywają poza Wielką Brytanią.

Nie należy jednak utożsamiać jej z prywatnym ubezpieczeniem turystycznym.

GHIC nie jest rozwiązaniem mającym zastąpić prywatną polisę. Osoba wyjeżdżająca za granicę powinna również sprawdzić zakres ochrony ubezpieczenia podróżnego, szczególnie jeśli planuje aktywność sportową, podróżuje z chorobą przewlekłą albo chce mieć możliwość korzystania z prywatnej opieki medycznej.

W przypadku nagłej potrzeby leczenia za granicą, jeżeli karta GHIC/EHIC nie jest dostępna, w określonych sytuacjach można uzyskać Provisional Replacement Certificate (PRC), czyli tymczasowy certyfikat zastępczy.

Czy można mieć jednocześnie ochronę zdrowotną w Wielkiej Brytanii i Polsce?

Tak, ale trzeba rozróżnić podstawę prawną korzystania ze świadczeń w każdym państwie.

Przykładowo osoba mieszkająca w Polsce, która jest uprawniona do brytyjskiego S1 i prawidłowo zarejestrowała go w NFZ, może mieć dostęp do publicznej opieki zdrowotnej w Polsce finansowanej przez Wielką Brytanię.

Jednocześnie w określonych sytuacjach może korzystać z odpowiednich uprawnień podczas pobytu w Wielkiej Brytanii. NHS wskazuje, że osoby posiadające zarejestrowany S1 mogą mieć także prawo do brytyjskiej karty GHIC/EHIC oraz do leczenia podczas czasowych pobytów w innych państwach objętych odpowiednimi zasadami.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba pracująca w UK automatycznie otrzyma S1.

A jeśli S1 nie przysługuje?

Jeżeli osoba mieszka w Polsce i nie ma innego tytułu do polskiego ubezpieczenia, może w określonych przypadkach rozważyć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ.

NFZ wskazuje, że warunkiem takiego ubezpieczenia jest m.in. zamieszkiwanie w Polsce oraz brak obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Istotne jest również to, że osoba nie może być objęta powszechnym systemem ubezpieczenia zdrowotnego w państwie UE/EFTA.

To oznacza, że nie można po prostu założyć, że osoba nadal ubezpieczona w brytyjskim systemie może równocześnie wykupić dobrowolne ubezpieczenie w NFZ. Przed podpisaniem umowy należy ustalić, czy spełnia warunki ustawowe.

Dobrowolne ubezpieczenie NFZ daje natomiast szeroki zakres dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, na zasadach przewidzianych dla ubezpieczonych.

Ile kosztuje dobrowolne ubezpieczenie?

Wysokość składki nie jest stałą kwotą dla wszystkich. NFZ wskazuje, że składka wynosi 9% podstawy wymiaru, a minimalna podstawa jest powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem w sektorze przedsiębiorstw.

Przykładowo według informacji NFZ składka za lipiec, sierpień i wrzesień 2026 r. wynosi co najmniej 845,67 zł miesięcznie. Jest to wartość obowiązująca w tym konkretnym kwartale – wysokość składki może się zmieniać wraz ze zmianą podstawy wymiaru.

W niektórych sytuacjach może pojawić się również opłata dodatkowa, jeżeli między wcześniejszym ubezpieczeniem a zawarciem nowej umowy wystąpiła dłuższa przerwa. Jej wysokość zależy od długości przerwy w ubezpieczeniu.

Najczęstszy błąd: „Płacę National Insurance, więc jestem ubezpieczony w Polsce”

To stwierdzenie jest zbyt daleko idącym uproszczeniem.

National Insurance i polskie ubezpieczenie zdrowotne nie są tym samym systemem.

Osoba pracująca w Wielkiej Brytanii powinna przede wszystkim ustalić, gdzie podlega systemowi zabezpieczenia społecznego i gdzie znajduje się jej miejsce zamieszkania dla celów koordynacji świadczeń.

Dopiero na tej podstawie można ustalić, czy właściwym dokumentem będzie S1, GHIC/EHIC, czy też konieczne będzie inne rozwiązanie.

Co zrobić przed powrotem do Polski?

Osoba planująca przeprowadzkę z Wielkiej Brytanii do Polski powinna wykonać kilka kroków:

Po pierwsze – ustalić swój status.
Czy jest pracownikiem, emerytem, pracownikiem transgranicznym lub delegowanym?

Po drugie – sprawdzić możliwość uzyskania S1.
W przypadku pracowników transgranicznych i delegowanych właściwym punktem kontaktowym może być HMRC. NHS wskazuje, że osoby mieszkające w UE i spełniające odpowiednie kryteria mogą kwalifikować się do S1.

Po trzecie – jeśli S1 zostanie wydany, zarejestrować go w NFZ.

Po czwarte – jeżeli S1 nie przysługuje, sprawdzić możliwość objęcia ubezpieczeniem w Polsce na innej podstawie.

Po piąte – przy krótkich pobytach korzystać z odpowiedniej karty GHIC/EHIC, jeżeli osoba nadal spełnia warunki jej posiadania.

Dwie sytuacje, które trzeba rozróżnić

Przypadek 1: „Mieszkam w UK i przyjeżdżam do Polski na dwa tygodnie”

Jeżeli osoba nadal mieszka i pracuje w Wielkiej Brytanii, a pobyt w Polsce jest jedynie czasowy, zasadniczo należy sprawdzić możliwość korzystania z UK GHIC/EHIC.

Nie jest to jednak równoznaczne z uzyskaniem pełnego ubezpieczenia w NFZ.

Przypadek 2: „Przenoszę swoje miejsce zamieszkania do Polski”

Wtedy należy przede wszystkim sprawdzić, czy osoba kwalifikuje się do S1. Jeżeli tak, S1 należy zarejestrować w NFZ. GOV.UK wskazuje, że po rejestracji S1 osoba jest uprawniona do korzystania z opieki zdrowotnej w Polsce na takich samych zasadach jak osoba objęta polskim systemem.

Jeżeli S1 nie jest dostępny, trzeba przeanalizować polski tytuł do ubezpieczenia albo możliwość dobrowolnego ubezpieczenia w NFZ.

Zanim zmienisz kraj zamieszkania, sprawdź swoje uprawnienia

Przeprowadzka z Wielkiej Brytanii do Polski nie musi oznaczać utraty ochrony zdrowotnej. Jednak nie należy czekać z formalnościami do momentu choroby lub konieczności wizyty u lekarza.

Najważniejsze jest ustalenie, czy dana osoba może otrzymać S1, a następnie prawidłowe zarejestrowanie go w NFZ. Przy krótkich pobytach w Polsce istotną rolę może odgrywać natomiast GHIC/EHIC.

Jeżeli żadna z tych podstaw nie znajduje zastosowania, rozwiązaniem może być – po spełnieniu ustawowych warunków – dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ.

Najbezpieczniejsza zasada brzmi więc:

Najpierw ustal swój status ubezpieczeniowy, następnie wybierz właściwy dokument lub podstawę ubezpieczenia. Nie zakładaj, że samo opłacanie National Insurance automatycznie daje pełne ubezpieczenie w Polsce.

Oficjalne źródła i przydatne informacje

Uwaga redakcyjna: zasady koordynacji zabezpieczenia społecznego są zależne od indywidualnego statusu danej osoby. Przed przeprowadzką lub zmianą miejsca pracy warto potwierdzić uprawnienia w HMRC/NHSBSA oraz właściwym oddziale NFZ. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej lub ubezpieczeniowej.